17 december 2025
De recente berichtgeving over een gynaecoloog uit Tienen onderstreept de nood aan respectvolle reproductieve zorg. Bij het Vlaams Meldpunt Grensoverschrijdend Gedrag kwamen meer dan tweehonderd meldingen binnen over dezelfde arts. Daarnaast werden minstens drie klachten ingediend bij de politie en startte het parket van Leuven een gerechtelijk onderzoek. De omvang van deze zaak maakt duidelijk dat het niet om een geïsoleerd incident gaat, maar om een problematiek die wijst op bredere structurele tekortkomingen in preventie, opvolging en controle binnen de zorgsector.
Gynaecologisch en obstetrisch geweld vormt een specifiek onderdeel van dit probleem. De term verwijst naar grensoverschrijdend gedrag binnen de reproductieve zorg, gaande van het onvoldoende informeren van patiënten en het niet respecteren van toestemming tot het minimaliseren van pijnklachten, seksueel grensoverschrijdend gedrag en strafbare feiten. Het betreft zorgcontexten waarin patiënten zich in een bijzonder kwetsbare positie bevinden en waarin vertrouwen een essentiële voorwaarde is voor kwaliteitsvolle en veilige zorg. Lees meer over obstetrisch geweld.
De Vrouwenraad droeg actief bij aan het maatschappelijke debat rond grensoverschrijdend gedrag in de zorg, onder meer via een bijdrage in De Morgen over hoe de sector omgaat met grensoverschrijdend gedrag van gynaecologen, een interview in De Standaard over waarom patiënten vaak niet meteen spreken over dergelijke ervaringen, en een publiek optreden in het actualiteitsprogramma De Afspraak.
Een structureel probleem
Gynaecologisch en obstetrisch geweld manifesteert zich in uiteenlopende vormen en beperkt zich niet tot extreme of strafbare feiten. Het kan gaan over het niet vragen van toestemming voor onderzoeken of ingrepen, het onvoldoende informeren van patiënten, het minimaliseren van pijnklachten, vernederende opmerkingen of ingrepen tijdens de bevalling zonder expliciete instemming. De eerste Belgische studie over dit thema schat dat ongeveer 40% van de vrouwen gynaecologisch of obstetrisch geweld ervaart tijdens de bevalling, wat de omvang en urgentie van het probleem onderstreept.
Meer dan individuele casussen
Zaken zoals die in Tienen hebben een groot maatschappelijk belang. Ze roepen fundamentele vragen op over de verantwoordelijkheid van zorgverleners bij het voorkomen en melden van misbruik, over de rol van controle- en tuchtorganen en over de bredere visie op reproductieve zorg voor vrouwen. De Vrouwenraad pleit ervoor om deze problematiek niet te herleiden tot individuele casussen, maar ze te benaderen als een structurele kwestie van patiëntenrechten, veiligheid en kwaliteit van zorg, in dialoog met de zorgsector en beleidsmakers.
Drempels
Dat veel vrouwen pas laat of helemaal niet melding maken van grensoverschrijdend gedrag is het gevolg van een samenspel van factoren. Seksueel grensoverschrijdend gedrag blijft taboe en gaat gepaard met schaamte en onzekerheid. In medische contexten is het voor patiënten niet altijd duidelijk wat medisch aangewezen is en wat niet, zeker wanneer handelingen niet expliciet worden toegelicht of wanneer toestemming impliciet wordt verondersteld. De machtsverhouding tussen zorgverlener en patiënt, de beperkte bekendheid en slagkracht van meldpunten, de rol van ombudsdiensten en de moeilijkheid om bewijslast te leveren verhogen deze drempels, vooral in een gynaecologische context waar intimiteit en kwetsbaarheid centraal staan.
Beleidskader en noodzakelijke versterking
De actualiteit toont aan dat oplossingen niet gezocht moeten worden in controlemechanismen die vertrekken vanuit wantrouwen in de zorgrelatie, maar in een fundamentele versterking van respectvolle, veilige en patiëntgerichte zorg. De Vrouwenraad roept daarom op tot een structurele aanpak die gynaecologisch en obstetrisch geweld expliciet erkent als een vorm van gendergerelateerd geweld, zowel op individueel als op institutioneel niveau. Een gemeenschappelijk gedragen en gevalideerde definitie is daarbij essentieel. Het Instituut voor de Gelijkheid van Vrouwen en Mannen werkt hier momenteel aan, met inbreng van beroepsgroepen, academici en middenveldorganisaties. Deze definitie vormt de basis voor betrouwbare statistieken, indicatoren en verder onderzoek.
Investeren in kennis, zorg en meldstructuren
Naast duidelijke definities is er een dringende nood aan gerichte opleidingen voor medische professionals, politie en justitie. Vandaag bestaat er nauwelijks structurele vorming over gynaecologisch en obstetrisch geweld vanuit het perspectief van patiëntenrechten, terwijl dat perspectief cruciaal is voor preventie en correcte omgang met meldingen. Structurele intervisie en reflectieve praktijken voor gynaecologen, vroedkundigen en verpleegkundigen, zoals ingeburgerd in verschillende Scandinavische landen, kunnen bijdragen aan kwaliteitsverbetering en veiligere zorgrelaties. Daarnaast zijn duidelijke, laagdrempelige meldpunten en referentiepersonen binnen ziekenhuizen noodzakelijk, met voldoende expertise om slachtoffers te begeleiden en door te verwijzen naar gespecialiseerde hulpverlening.
Vertrekken vanuit het perspectief van de patiënt
Tot slot benadrukt de Vrouwenraad dat duurzame verandering alleen mogelijk is wanneer het perspectief van patiënten centraal staat. Dat betekent luisteren naar vrouwen, hun ervaringen ernstig nemen en deze systematisch vertalen naar beleid en praktijk. Respectvolle reproductieve zorg veronderstelt inclusiviteit, aandacht voor intersectionele kwetsbaarheden en een expliciete erkenning van patiëntenrechten als fundament van kwaliteitsvolle zorg.
Coalitie Gender en gezondheid
Sinds 2024 maakt de Vrouwenraad deel uit van de Coalitie Gender en gezondheid, gefinancierd zijn door het Het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen, onder leiding van het Plateforme citoyenne pour une naissance respectée. De focus van deze coalitie ligt op informatie-uitwisseling tussen de leden, informatieverspreiding over gynaecologisch en obstetrisch geweld en het formuleren van beleidsaanbevelingen. In 2025 gaf de coalitie input voor aanbevelingen in het ontwerp van Aanbeveling met betrekking tot de preventie en bestrijding van gynaecologisch en obstetrisch geweld van het Instituut voor de gelijkheid van vrouwen en mannen (nog te publiceren).
Informatie voor slachtoffers, daders, hun omgeving en omstaanders van geweld
Delen
