OPINIE: Seksueel geweld als wapen

Rape is one of the most obvious forms of violence against women, but it should also be understood as part of a continuum of violence—one that starts with the violent words that we use against one another.

(Jody Williams, Nobel Peace Laureate and Chair, Nobel Women’s Initiative)

Op 19 juni a.s. wordt voor de achtste keer de Internationale dag voor de uitbanning van seksueel geweld in gewapende conflicten herdacht. Seksueel geweld is een grove schending van mensenrechten en is wijdverbreid. In zowat alle oorlogen wordt het op grote schaal ingezet als strategie om terreur te zaaien, de tegenstander te vernederen, de bevolking te onderdrukken of te verjagen, en de macht en status van de daders te beklemtonen. Het gaat hierbij om: verkrachting, vernedering en foltering, gedwongen prostitutie, mensenhandel met het oog op seksuele uitbuiting, gedwongen abortus, gedwongen huwelijken, … Het is dan ook geen verrassing dat het overgrote deel van de slachtoffers meisjes en vrouwen zijn.

Vrouwelijke voorvechters van vrede en mensenrechten werden vaak specifiek geviseerd, onder meer door seksueel geweld en intimidatie als vorm van vergelding, met als doel hen uit te sluiten van het openbare leven. Activisten en pleitbezorgers die de benarde situatie van overlevenden van seksueel geweld in conflictsituaties aan de kaak stellen, hun rechten verdedigen, en die hun toegang tot justitie ondersteunen, werden ook het slachtoffer van represailles en intimidatie.

In 2021 leidde een toename in het aantal conflicten wereldwijd en ontheemding op grote schaal tot een toename van seksueel geweld, ondanks de wereldwijde pandemie.

Dit soort geweld situeert zich op het hoogste punt van de curve van seksualisering van vrouwen: het zogenaamde recht van mannen op vrouwen, hun macht over vrouwen, ongelijke rechten en verhoudingen, kortom patriarchaal en hiërarchisch ingegeven ‘waarden en normen’. De daders zitten overal: onder militairen, militieleden, leden van terreurgroepen … maar ook onder politiemensen, burgers en zelfs hulpverleners. Soms wordt dit geweld aangewakkerd door haatspraak via de sociale media. Altijd wordt het gedragen door discriminerende en seksistische opvattingen.

Bij berichtgeving over veel oorlogen ligt de  focus voornamelijk op de militaire aspecten van het geweld Zo ook in Oekraïne, Tigray en Jemen. Berichtgeving over seksueel geweld sijpelt maar mondjesmaat door en vaak met een sensationele ondertoon. De verzameling van bewijslast neemt tijd in beslag en de slachtoffers staan aarzelend tegenover de bekendmaking ervan. Schaamte, stigmatisering, ongeloof en de stempel van ‘eigen schuld dikke bult’, zijn immers hun deel.  Veldwerkers van de VN schatten dat voor elke verkrachting die in verband met een conflictsituatie wordt gemeld, 10 tot 20 gevallen niet worden gedocumenteerd.

In België is er dan wel geen oorlog maar ook hier is seksueel geweld echter geen ‘ver van ons bed -show’. Uit recent onderzoek van de UGent blijkt dat 42% van de vrouwen en 19% van de mannen in België ooit fysiek seksueel geweld heeft meegemaakt. De beelden van jonge studentes die in Brussel en in Gent betoogden, de talloze getuigenissen van studenten aan de VUB spreken, rechtszaken waarbij oa Jan Fabre en Bart De Pauw werden veroordeeld zijn nog maar een topje van de ijsberg. Uit een bevraging onder 700 jongeren bleek dat 91% van de meisjes en 28% van de jongens was al slachtoffer van seksuele intimidatie.

Het frappante is dat er nog altijd gesproken wordt over ‘incidenten’, alleen kun je bij zulke cijfers niet meer spreken over incidenten. Het is hoog tijd dat het structurele karakter van seksueel geweld erkend wordt en er beleidsmaatregelen volgen. Ondanks specifieke wetgeving en internationale aandacht blijft het vaak bij het benoemen van het probleem, maar worden de grondoorzaken ongemoeid gelaten.

De feministische beweging is een fervent pleitbezorger van gendergelijkheid als middel tegen seksueel geweld. Lees er het monumentale Sex and World Peace maar op na. Mary Caprioli vond zelfs een significant statistisch verband is tussen de mate waarin staten bereid zijn om geweld te gebruiken en de mate waarin er binnen die staat gelijkheid bestaat tussen vrouwen en mannen op vlak van rechten, vrijheden, kansen en waardering.

De Vrouwenraad wijst er dan ook op dat vorming en uiting van een patriarchale en antigender discours bepaalde machtsstructuren met zich meebrengt die kunnen leiden tot institutionalisering van seksueel geweld. In de gewoonten van elke dag, de houding die we aannemen tegenover  elkaar, in de woorden die we gebruiken tegen elkaar en in hoe we de ander bejegenen, privé en professioneel, ligt het begin verscholen van een houding die machtsongelijkheid en problematische verhoudingen binnen samenlevingen kan bestrijden. In een gelijkwaardige en respectvolle  bejegening van de ander, in  kleine en grote dingen van alledag, vanaf de kleuterschool tot het professionele leven, van gewoonten thuis tot maatschappelijke gewoonten  zit de kern tot verandering.

Meron Knikman, voorzitter Vrouwenraad

Driemaandelijks nieuws uit Europa, doorgelicht door Maggi Poppe
Blijf op de hoogte van het laatste nieuws van de Vrouwenraad en haar lidorganisaties

Vorming: vrouwen en migratierecht

Samen met Progress Lawyers Network organiseert de Vrouwenraad een digitale vorming – 9 juni van 09u30 tot 12u30. 

  • gegeven door advocates die met de voeten stevig in de praktijk staan
  • gericht aan niet-juristen, met aandacht voor de concrete realiteit voor wie in aanraking komt met vrouwen binnen een migratiecontext
  • een getuigenis van een ervaringsdeskundige maakt deze sessie extra waardevol

Inschrijven? Stuur een mailtje naar Herlindis.Moestermans@Vrouwenraad.be

Laten we ook met 'al die andere vluchtelingen' solidair zijn

Onze voorzitter Meron Knikman roept op om een even grote mate van solidariteit te tonen aan àlle vluchtelingen.

“Laten we solidair zijn met alle mensen op de vlucht uit Oekraïne, maar ook met al ‘die andere’ vluchtelingen. Onze collectieve reactie toont dat een ander beleid voor vluchtelingen mogelijk is. Laten we iedereen dezelfde warme ontvangst bieden. Of om met Sojourner Truth te spreken: ‘Zijn ook zij geen vluchtelingen, misschien?’”

Lees hier het volledige opinieartikel in De Morgen.