Het is een hete zomer geweest. In verschillende Belgische steden werden vrouwen door hun (ex-)partners of andere mannen vermoord of zwaar mishandeld. Een vrouw werd doodgeschoten, een ander doodgeslagen na een lang huwelijk, een sekswerker werd neergestoken, en in Houthalen-Helchteren stak een man zijn vrouw in brand voor de ogen van hun kinderen. Sommigen overleefden het niet, anderen vechten nog steeds voor hun leven. 

Nee, we moeten het anders verwoorden: een man schoot zijn vrouw dood, een ander sloeg haar dood, een 17-jarige jongen stak een sekswerker neer, een man stak zijn vrouw in brand.  

Ook in Nederland volgden tragedies elkaar op. 

En als vrouwenorganisatie weet je: volgende week gebeurt het opnieuw. En de week daarna opnieuw. Dat besef is ondraaglijk zwaar.  

De moord op Lisa (17) in Abcoude werd zo’n keerpunt: tegelijk een bom die insloeg en de druppel die de emmer deed overlopen. Een lawine van ontzetting is ontstaan, Nienke ’s Gravemade verwoordde wat we allemaal dachten en voelden. De dolle mina’s zijn terug.  

Hoe kan dit blijven gebeuren?  

Vlaanderen en België beschikken nochtans over een uitgebreid arsenaal aan overheden, beleidsplannen, instanties en organisaties die grensoverschrijdend gedrag, intrafamiliaal geweld, seksueel geweld aanpakken en opvolgen.  

Het Nationaal Actieplan ter bestrijding van gendergerelateerd geweld (NAP) (2021-2025) omvat 201 concrete maatregelen, verspreid over 17 ministers en 23 departementen. Vlaanderen heeft een eigen actieplan dat inzet op een geïntegreerde aanpak. Er zijn Veilige Huizen waar multidisciplinaire teams gezinnen begeleiden bij geweld.  

Onze politiediensten worden opgeleid rond gendergerelateerd geweld. Er zijn risicotaxatie-instrumenten die hulpverleners helpen om de effectiviteit van interventies en recidivevermindering te monitoren en erover te rapporteren. Onze Zorgcentra na Seksueel Geweld gelden als voorbeeld voor het buitenland. En ons middenveld is sterk en actief. 

Er gebeurt ongelooflijk veel. En toch blijft het gebeuren. 

Belang van preventie 

Dat is de pijnlijke realiteit: we kunnen blijven investeren in opvang, hulp en opvolging – en dat is broodnodig – maar zolang we niet radicaal inzetten op preventie, dan blijft het dweilen met de kraan open. 

Zolang we blijven vasthouden aan het idee dat een man geen emoties mag tonen maar wel altijd sterk en dominant moet zijn, dat een vrouw beter thuisblijft om voor de kinderen te zorgen en dat mannen “het laatste woord” hebben, zal geweld tegen vrouwen blijven bestaan.  

Zolang jongens nog steeds horen dat huilen iets voor meisjes is, dat een “echte man” altijd de kostwinner moet zijn, en dat vrouwen vooral zorgzaam en volgzaam horen te zijn, creëren we de voedingsbodem voor ongelijkheid en geweld.  

Zolang we mannen leren dat ze hun status moeten bewijzen met kracht of agressie, en vrouwen dat hun waarde ligt in zorg en gehoorzaamheid, draaien we rond in dezelfde vicieuze cirkel van geweld en onderdrukking. 

Hardnekkige genderstereotypen 

Want vergis je niet, die stereotypen blijven bestaan en zijn zeer hardnekkig. Steeds meer jonge mannen nemen vrouwonvriendelijke ideeën over en blijken geweld tegen vrouwen – fysiek, seksueel of psychologisch – minder problematisch te vinden dan oudere mannen. 

EIGE, het Europees Instituut voor Gendergelijkheid, bevestigt vandaag opnieuw in een onderzoek: “Zelfs met toenemende bewustwording en vooruitgang zitten genderstereotypen nog steeds diep verankerd in de hele EU. Ze zijn ingebouwd in onze culturen, instellingen, relaties en gedragingen, en bepalen hoe vrouwen en mannen zichzelf en elkaar zien. Stereotypen beïnvloeden de keuzes die mensen maken, de kansen die ze krijgen en hoe ze hun leven ervaren, zowel thuis als in de publieke sfeer. Ze hebben ook impact op de manier waarop publieke diensten worden ontworpen en kunnen bepalen of iemand steun zoekt en de hulp krijgt die nodig is”.  

Dat moet aangepakt worden.

En dus, wat nu? 

We staan als samenleving op een kantelpunt. Het is aan ons om te kiezen hoe we met elkaar omgaan. En dit is een gedeelde verantwoordelijkheid, van overheden, organisaties, verenigingen, van ons allemaal.

Grijp in als je iemand ziet die over de grens gaat. Moedig je zoon aan zijn emoties te tonen, je dochter om zich krachtig uit te spreken. Corrigeer seksistische opmerkingen, beloon samenwerking en respect in plaats van dominantie en agressie. Laat zien dat kwetsbaarheid een kracht is en dat gelijkwaardigheid de norm hoort te zijn. 

Jana Van Acker, Directeur Vrouwenraad

Vragen?  Zoek je hulp?  

Ben je zelf slachtoffer van geweld of ken je iemand die slachtoffer is van geweld? Hier vind je een overzicht van hulplijnen, meldpunten of organisaties waar je terecht kan.